Photoshop hậu kỳ phối cảnh: từ ảnh dựng đến ảnh giao
Photoshop hậu kỳ phối cảnh: từ ảnh dựng đến ảnh giao
Ảnh xuất thẳng từ SketchUp, Lumion hay Revit gần như không dùng được ngay. Trời trống trơn. Cây thưa. Ánh sáng phẳng. Mặt kính không phản chiếu gì. Và cả khung ảnh sạch đến mức người xem nhận ra ngay đó là ảnh máy tính.
Đó là chỗ hậu kỳ bắt đầu. Không phải để "làm cho đẹp" mà để đưa ảnh từ đúng hình học sang đúng cảm giác.
Mình làm mấy chục bộ ảnh phối cảnh theo cách này, và phần lớn thời gian không nằm ở bộ lọc, mà ở ba việc: khớp hướng sáng, khớp khoảng cách, và giữ cho chồng lớp còn sửa được. Dưới đây là cách làm, kèm những chỗ dễ sai.
Xuất ảnh từ phần mềm dựng: chỗ này sai thì Photoshop không cứu được
Chất lượng bản hậu kỳ bị chặn trên bởi chất lượng bản xuất. Mình từng nhận một ảnh 1920 px ngang để in bạt, và không có cách nào kéo nó lên được.
Vài thứ cần đặt trước khi bấm xuất:
Xuất lớn hơn kích thước in. Không phải bằng, mà lớn hơn — chừa chỗ cho phần chỉnh phối cảnh ăn vào mép ảnh sau này.
Xuất kèm kênh phụ trợ. Đây là thứ đa số người mới bỏ qua, rồi ngồi khoanh tay bằng Magic Wand suốt buổi chiều. Kênh phụ trợ biến một buổi chiều thành hai mươi phút:
| Kênh | Nội dung | Dùng làm gì trong Photoshop |
|---|---|---|
| Material ID / Object ID | Mỗi vật liệu một màu phẳng riêng | Nhấp Magic Wand một cái là có vùng chọn chính xác của mảng kính, mảng tường, mảng mái |
| Z-depth | Ảnh xám: gần sáng, xa tối (hoặc ngược lại) | Dán vào mặt nạ để làm sương xa, hoặc làm bản đồ độ sâu cho Lens Blur |
| Shadow | Riêng phần bóng đổ | Tăng giảm độ đậm của bóng mà không đụng phần còn lại |
| Ambient Occlusion | Vệt tối ở góc giao và khe hẹp | Chồng ở chế độ Multiply để các mối giao có chiều sâu |
| Reflection | Riêng phần phản chiếu | Tách riêng để chỉnh độ mạnh phản chiếu trên kính |
Có Z-depth, công đoạn làm sương xa gần như tự động. Không có, bạn phải tô mặt nạ bằng tay và đoán khoảng cách. Khác nhau một trời.
Dựng chồng lớp trước khi chỉnh màu
Lỗi phổ biến của người mới: mở ảnh ra, thấy trời xấu, thay trời luôn. Xong thấy tối, thêm Curves. Xong thấy nhạt, thêm rực. Ba mươi lớp sau thì không biết lớp nào làm cái gì, và khách đổi ý một chỗ là phải làm lại từ đầu.
Thứ tự đúng là dựng khung trước, chỉnh màu sau. Chồng lớp cho một ảnh phối cảnh đi từ dưới lên như sau:
| Vị trí | Nhóm lớp | Nội dung |
|---|---|---|
| Trên cùng | Chỉnh màu tổng | Camera Raw Filter, Curves, Color Balance, hạt nhiễu |
| Hiệu ứng khí quyển | Nắng chiều, sương, quầng sáng | |
| Tiền cảnh | Cây và người ở gần, mặt đường, cỏ mép ảnh | |
| Người và xe khoảng giữa | ||
| Công trình | Ảnh dựng, cùng các kênh phụ trợ chồng lên nó | |
| Cây cối và bối cảnh phía sau | ||
| Dưới cùng | Bầu trời |
Ba thói quen đi kèm, đều là thứ mình học được sau khi phải sửa file của người khác:
- Gom mỗi nhóm vào một Group (Ctrl + G) và đặt tên tiếng Việt không dấu hoặc tiếng Anh. Tên lớp có dấu mở trên máy khác sẽ lỗi phông, thành ô vuông, và người mở sau không biết lớp nào là lớp nào.
- Kẹp adjustment layer vào đúng lớp bằng Ctrl + Alt + G (Create Clipping Mask). Để nó tràn xuống các lớp dưới là nguyên nhân số một của những lần "sao chỉnh mỗi cái cây mà cả cái nhà đổi màu".
- Đặt màu nhãn cho nhóm: một màu cho phần khách còn phải duyệt, một màu cho phần đã chốt.
Mẹo nhỏ: trước mỗi vòng sửa lớn, nhân đôi cả nhóm rồi tắt bản cũ đi, thay vì sửa đè. Khách đổi ý quay lại phương án trước thì bật lại một cái là xong.
Thay bầu trời: năm bước, và bước thứ ba là bước quyết định
Mình đã xem không dưới năm mươi tấm phối cảnh có bầu trời hoàng hôn tuyệt đẹp trong khi bóng công trình đổ ngược hướng mặt trời. Nhìn là biết ngay.
Cách làm:
- Tách vùng trời. Nếu bản xuất có kênh alpha, Ctrl + click vào kênh đó trong bảng Channels là có ngay vùng chọn toà nhà. Không có thì dùng Select > Sky, hoặc Magic Wand rồi tinh chỉnh trong Select and Mask.
- Biến vùng chọn thành Layer Mask cho ảnh dựng — đừng xoá vùng trời. Đặt ảnh trời mới vào một lớp nằm dưới. Xoá đi là mất luôn đường cơ sở để sửa về sau.
- Chọn ảnh trời có hướng nắng trùng với hướng bóng đổ trong ảnh dựng. Bóng công trình đổ về phía nào thì mặt trời nằm phía ngược lại. Ảnh trời đẹp mà ngược nắng thì phải lật lại, hoặc bỏ.
- Đặt tỷ lệ theo phối cảnh. Mây gần đỉnh khung thì to và thoáng, mây gần chân trời nhỏ và dẹt dần. Kéo ảnh trời to đến mức mây lớn nằm sát đường chân trời là lỗi nhìn ra ngay.
- Khớp màu ánh sáng. Trời hoàng hôn cam thì mặt đứng quay về phía mặt trời phải ấm lên theo. Thêm một adjustment layer Color Balance hoặc Photo Filter cho những mặt đó. Không khớp bước này thì toà nhà trông như dán lên nền trời.
Ghép cây và người: bốn thứ phải khớp
Cây và người làm ảnh có tỷ lệ và có sức sống. Cũng chính chúng làm lộ ảnh ghép nhanh nhất.
Hướng sáng. Nắng trên người trong ảnh cắt ra phải cùng phía với nắng trong ảnh dựng. Lệch đúng một phía thì lật ngang là xong (Ctrl + T, chuột phải, Flip Horizontal).
Tầm nhìn máy ảnh. Người chụp từ trên cao không ghép được vào phối cảnh ngang tầm mắt, và ngược lại. Nhìn vào chân người trong ảnh cắt: nếu thấy rõ mặt trên của giày, ảnh đó chụp từ trên xuống.
Tỷ lệ. Đây là chỗ cần một bảng đối chiếu trong đầu. Đừng ước lượng bằng mắt:
| Vật đối chiếu | Kích thước thông dụng |
|---|---|
| Người trưởng thành đứng | 1,60–1,75 m |
| Cửa đi một cánh | Cao 2,1–2,2 m |
| Lan can ban công | Cao từ 1,1 m |
| Chiều cao tầng nhà ở | 3,0–3,6 m (sàn đến sàn) |
| Ô tô con | Cao 1,4–1,6 m, dài 4,3–4,8 m |
| Bậc thang | Cao 15–17 cm |
Người sai tỷ lệ là lỗi khó sửa nhất về sau, vì kéo to nhỏ cả một nhóm người rồi vẫn lệch đường chân trời.
Bóng đổ. Cách dựng bóng cho vật ghép:
- Nhân đôi lớp vật, khoá điểm ảnh trong suốt (Lock transparent pixels), rồi tô đen kín — hoặc dùng Hue/Saturation kéo Lightness về hết cỡ âm.
- Đưa lớp bóng xuống dưới lớp vật. Ctrl + T, chuột phải chọn Distort, kéo phần trên của bóng nằm đúng theo hướng nắng.
- Hạ Opacity và làm mờ dần về phía xa.
Thêm một điều nữa: không dùng lại cùng một ảnh người hai lần trong một khung hình. Nếu buộc phải dùng, lật ngang và đổi kích thước, rồi đặt ở hai vùng cách xa nhau.
Phối cảnh không khí: lỗi phổ biến nhất của ảnh ghép
Không khí giữa mắt người và vật ở xa làm vật giảm tương phản, nhạt màu, và ngả về màu bầu trời.
Cây ghép ở hàng sau mà vẫn đậm màu và vẫn nét như cây tiền cảnh là lỗi phổ biến nhất trong ảnh phối cảnh ghép. Mình thấy nó trong hầu hết ảnh gửi tới để nhờ xem hộ.
Ba bước sửa:
- Dùng Levels, kéo con trượt đen của Output lên, cho vùng tối của vật ở xa nhạt đi. Lưu ý là Output chứ không phải Input — đây là chỗ nhiều người nhầm.
- Dùng Hue/Saturation giảm Saturation của lớp vật ở xa khoảng 15–30%.
- Phủ một lớp màu lấy từ chính bầu trời, chế độ Screen hoặc Soft Light, Opacity thấp.
Có kênh Z-depth thì dán thẳng vào mặt nạ, kết quả đi đúng theo khoảng cách thật thay vì theo phỏng đoán.
Một mẹo màu: ấm ở vùng sáng, lạnh ở vùng tối. Adjustment layer Color Balance, thẻ Highlights đẩy về vàng và đỏ, thẻ Shadows đẩy về xanh lam. Đây là quan hệ màu của nắng và ánh sáng trời khuếch tán, và là cách nhanh nhất để ảnh dựng bớt phẳng.
Kính và phản chiếu
Mặt kính không phản chiếu gì là dấu hiệu rõ nhất của ảnh dựng chưa hậu kỳ.
Cách làm: đặt ảnh nguồn phản chiếu — bầu trời, hàng cây đối diện, khối nhà bên kia đường — vào một lớp mới, lật dọc bằng Flip Vertical cho đúng quy luật phản chiếu. Kẹp lớp đó vào lớp kính (Ctrl + Alt + G), đặt chế độ Screen hoặc Soft Light, Opacity 15–40%.
Rồi dùng mặt nạ để phản chiếu mạnh ở những mảng kính nhìn chếch, nhạt dần ở những mảng nhìn gần vuông góc. Mặt đứng chạy xa dần khỏi máy ảnh là mặt phản chiếu mạnh nhất. Cuối cùng thêm phần nhìn xuyên — ảnh nội thất, bóng người — cho vài mảng kính.
Chỉnh màu tổng: mức thường dùng
Đến bước này ảnh đã đủ bố cục. Chỉnh màu tổng chỉ nên nhẹ tay. Bảng dưới là mức mình vẫn dùng, đối chiếu khi thấy tay mình đang quá đà:
| Việc | Cách làm | Mức thường dùng |
|---|---|---|
| Cân bằng sáng tối chung | Camera Raw: Exposure, Contrast, Highlights, Shadows | Nhẹ tay |
| Giữ chi tiết vùng tối | Kéo Shadows lên, hạ Blacks xuống chút | — |
| Tăng chiều sâu không khí | Dehaze dương cho ảnh trong, Dehaze âm cho ảnh mờ sương | ±5 đến ±15 |
| Tách màu vùng sáng và vùng tối | Color Grading, hoặc Color Balance dạng adjustment layer | — |
| Tối nhẹ bốn góc | Camera Raw > Effects > Vignetting | −5 đến −15 |
| Thêm hạt nhiễu | Camera Raw > Effects > Grain | Rất nhẹ |
Vignette nặng tay là lỗi của người mới. −5 đến −15 là đủ để mắt bị hút vào giữa khung mà không nhận ra có vignette.
Trước khi giao, kiểm ba thứ: không gian màu (giao để xem trên màn hình thì chuyển về sRGB; in khổ lớn thì hỏi nhà in cần hồ sơ màu nào và độ phân giải bao nhiêu), và lưu hai bản — một bản PSD hoặc TIFF còn nguyên lớp để sửa vòng sau, một bản phẳng theo đúng định dạng khách yêu cầu.
Bảng lỗi khiến ảnh nhìn ra là ghép
Đây là phần mình hay dùng nhất khi ngồi tự soát trước lúc gửi khách:
| Lỗi | Dấu hiệu | Cách sửa |
|---|---|---|
| Sai hướng bóng đổ | Bóng cây đổ một phía, bóng công trình đổ phía khác | Lật ngang ảnh ghép, hoặc dựng lại bóng theo hướng của công trình |
| Cây quá nét so với nền | Lá cây hàng sau sắc hơn mặt đứng ở cùng khoảng cách | Gaussian Blur bán kính nhỏ, giảm tương phản và giảm bão hoà |
| Người sai tỷ lệ | Tầm mắt không nằm trên đường chân trời, hoặc đầu người cao quá nửa chiều cao tầng | Đặt lại theo đường chân trời, đối chiếu chiều cao cửa đi |
Sửa ảnh chụp hiện trạng bị đổ về sau
Không phải ảnh phối cảnh, nhưng cùng một công cụ và cùng một tệp khách: ảnh chụp công trình cao từ dưới lên, các đường thẳng đứng hội tụ về phía trên, toà nhà trông như ngả ra sau.
Đây là hệ quả quang học khi mặt phim không song song với mặt đứng công trình, không phải lỗi máy ảnh. Ba cách chữa, theo mức kiểm soát tăng dần:
- Perspective Crop Tool — chọn Crop rồi chuyển sang Perspective Crop, kéo bốn góc lưới trùng vào bốn góc của một mặt phẳng lẽ ra phải chữ nhật, nhấn Enter. Nhanh, đủ dùng cho ảnh đăng bài.
- Camera Raw > Geometry — nhiều tham số hơn, kéo được từng trục, có tự động dò.
- Perspective Warp — kiểm soát nhiều nhất, cho ảnh cần chính xác.
Sau khi các đường thẳng đứng đã thẳng, công trình sẽ trông bẹt và thấp vì phần trên khung bị nén lại. Nhấn Ctrl + T và kéo chiều cao lên khoảng 3–8% để trả lại tỷ lệ. Bước này hay bị bỏ qua, và đó là lý do nhiều ảnh đã chỉnh phối cảnh xong nhìn vẫn sai sai mà không biết sai ở đâu.
Một cảnh báo thực tế: mọi cách chỉnh phối cảnh đều ăn vào mép ảnh. Khi chụp hiện trạng để hậu kỳ, chừa thừa quanh công trình 15–20% khung hình. Không chừa thì chỉnh xong sẽ cụt mất đỉnh mái hoặc cụt mất chân công trình, và hôm đó bạn phải xin khách cho đi chụp lại.
Những chỗ Photoshop làm không tốt
Nói thẳng vài hạn chế, để bạn khỏi mất buổi chiều kỳ vọng sai.
Photoshop chỉ bán theo hình thức thuê bao. Không mua đứt được. Bản trên máy tính bảng thiếu khá nhiều thứ và không thay được bản cài trên máy cho công việc hậu kỳ phối cảnh.
Photoshop chạy nặng. File PSD nhiều lớp của một ảnh phối cảnh cỡ in A1 dễ lên 2–3 GB. Máy 16 GB RAM làm việc này sẽ thấy đuối khi mở nhiều file cùng lúc.
Lỗi Scratch disk full là lỗi ai cũng gặp ít nhất một lần, thường đúng lúc đang gấp. Nguyên nhân gần như luôn là ổ đĩa chứa tệp tạm đã đầy hoặc đang bị hệ thống dùng cho việc khác.
Và Photoshop không phải công cụ đúng cho mọi việc: đổi hàng loạt ảnh thì dùng phần mềm quản lý ảnh; vẽ biểu trưng và biển hiệu thì dùng phần mềm vector; dàn hồ sơ nhiều trang thì dùng phần mềm dàn trang. Nhét hết vào Photoshop là cách chậm nhất.
Tài liệu
Cuốn mình đang dùng khi viết bài này là Hướng dẫn sử dụng Photoshop — Việt/Anh, 119 trang song ngữ, 12 chương cộng 2 phụ lục:
- Vùng chọn, layer và mặt nạ, chỉnh sáng và chỉnh màu, sửa ảnh
- Chương riêng về hậu kỳ ảnh phối cảnh công trình: xuất ảnh từ phần mềm dựng, dựng chồng lớp, thay bầu trời, ghép cây và người, ánh sáng và không khí, xử lý kính và phản chiếu, chỉnh màu tổng trước khi giao
- Sửa ảnh chụp công trình bị đổ về sau, và bước kéo lại chiều cao hay bị bỏ sót
- Xuất tệp và in ấn: phân biệt Save, Save As, Save a Copy, Export As; bảng chọn định dạng xuất theo mục đích
- Bảng phím tắt công cụ, layer, vùng chọn, tệp; và bảng thuật ngữ ảnh – Photoshop Anh–Việt
Sách viết song ngữ Việt – Anh cạnh nhau, để đọc hiểu bằng tiếng Việt mà vẫn khớp đúng tên tiếng Anh mà Photoshop in ra trên màn hình. Giá 179.000đ.
Bạn xem 5 trang xem trước ngay trên trang sản phẩm trước khi quyết định — đủ để biết văn phong và độ chi tiết có hợp với mình không.
Tài liệu: Hướng dẫn sử dụng Photoshop — Việt/Anh
Thanh toán chuyển khoản trong nước, không cần thẻ quốc tế. Nhận hàng trong 24h qua email.