Đề cương ôn tập Quản trị học: học sao cho đúng chỗ

Môn Quản trị học không khó vì nội dung. Nó khó vì người học không biết chỗ nào cần nhớ, chỗ nào chỉ cần hiểu. Có em đọc hết bốn chương lý thuyết, vào phòng thi gặp đề hỏi "anh chị xử lý thế nào" rồi ngồi cắn bút. Lý thuyết nằm hết trong đầu mà không móc ra được.

Chuyện này lặp đi lặp lại mỗi học kỳ. Nguyên nhân thường không phải đề khó — mà là học sai thứ tự.

Vì sao Quản trị học khó hơn nó trông

Nhìn mục lục thì gọn: hoạch định, tổ chức, lãnh đạo, kiểm soát. Bốn chữ, nghe dễ. Nhưng mỗi chữ đó là một chương dày, trong đó có vài chục học thuyết của người ta đúc ra cả đời.

Thêm nữa, giáo trình hay dạy theo kiểu liệt kê. Taylor, Fayol, Weber, Maslow, Herzberg, McGregor, Vroom, Fiedler... Mỗi ông một mô hình. Sinh viên đọc xong thấy rối, không biết ông nào đứng ở đâu trong bức tranh lớn.

Trên lớp, giảng viên thường không kịp nói vì sao mô hình này ra đời. Nó ra đời để giải quyết vấn đề gì của doanh nghiệp lúc đó. Bỏ phần bối cảnh đi thì lý thuyết thành một đống tên riêng phải học thuộc.

Rồi đến phần thi. Trắc nghiệm thì hỏi chi tiết nhỏ. Tự luận thì hỏi tình huống. Hai kiểu đề đó cần hai cách học rất khác nhau. Học một kiểu rồi thi kiểu kia là trượt — bất kể chăm đến mấy.

Bốn nhóm lý thuyết cần nắm, đừng học tràn

Cách mình hay khuyên sinh viên: chia môn này thành bốn nhóm, học xong nhóm nào chốt nhóm đó.

Nhóm thứ nhất là trường phái quản trị cổ điển. Taylor với quản trị khoa học, Fayol với mười bốn nguyên tắc, Weber với mô hình quan liêu. Đây là gốc. Đề thi rất hay hỏi mấy cái này vì dễ ra câu hỏi ngắn.

Nhóm thứ hai là hành vi tổ chức. Maslow, Herzberg, McGregor, Vroom. Trọng tâm là động lực làm việc. Mấy mô hình này đề hay cho vào tình huống: "nhân viên giảm năng suất, theo học thuyết X thì nhà quản trị nên làm gì".

Nhóm thứ ba là ra quyết định và thông tin. Mô hình ra quyết định, tính hợp lý có giới hạn, ra quyết định nhóm. Phần này ít khi chiếm nhiều điểm nhưng dễ mất điểm nếu bỏ.

Nhóm thứ tư là chức năng quản trị. Hoạch định, tổ chức, lãnh đạo, kiểm soát. Đây là phần chiếm điểm nhiều nhất trong bài tự luận vì nó gắn với tình huống thật.

Có nhóm rồi thì đọc lần đầu để hiểu, lần hai để nhớ, lần ba để liên hệ. Ba lần đọc mỏng hơn nhiều so với một lần đọc cố nhồi.

Cái bẫy lớn nhất là tình huống, không phải lý thuyết

Đây là chỗ mình thấy nhiều em ngã nhất.

Đề tự luận Quản trị học hiếm khi hỏi "trình bày học thuyết X". Nó cho một bối cảnh — một công ty đang sa sút, một nhóm nhân viên mâu thuẫn, một quyết định mở rộng sai thời điểm — rồi hỏi bạn phân tích theo mô hình nào. Đáp án không nằm trong sách giáo trình. Nó nằm ở chỗ bạn biết ghép mô hình vào bối cảnh.

Ví dụ dạng đề thật:

Công ty P có 180 nhân viên, doanh thu giảm 12% trong hai quý. Ban giám đốc họp và quyết định giữ nguyên bộ máy, tăng ca thêm. Theo anh chị, quyết định đó hợp lý hay không? Phân tích bằng mô hình ra quyết định.

Kiểu câu này ăn điểm ở lập luận, không ở việc học thuộc. Bạn nói "không hợp lý" mà không chỉ ra bước nào của mô hình bị bỏ qua thì cũng không có điểm. Nói "hợp lý" mà phân tích được vì sao, có dẫn chứng, thì ăn điểm dù đáp án gốc của giảng viên là ngược lại.

Cách luyện nhanh: lấy mỗi chương một tình huống, tự viết ba dòng phân tích, rồi so với dàn ý. Làm khoảng hai chục tình huống là tay quen.

Bài tập con số ít ai để ý

Quản trị học không thuần lý thuyết. Có phần tính toán mà nhiều người học bỏ qua vì nghĩ môn này "chỉ cần đọc".

Điểm hòa vốn, năng suất lao động, hiệu quả đầu tư, các chỉ số đo lường. Mấy cái này xuất hiện trong đề kiểm tra giữa kỳ nhiều hơn người ta tưởng.

Ví dụ đơn giản hay gặp. Một phân xưởng có định phí 240 triệu đồng một tháng, giá bán 120.000đ một sản phẩm, biến phí 70.000đ một sản phẩm. Sản lượng hòa vốn là 240.000.000 chia cho (120.000 trừ 70.000), ra 4.800 sản phẩm một tháng. Tức khoảng 160 sản phẩm mỗi ngày — với nhà máy chạy 30 ngày.

Con số đó dùng để làm gì trong bài thi? Để bình luận về quyết định. Nếu phân xưởng đang bán 4.200 sản phẩm một tháng thì mọi kế hoạch mở rộng đều là đánh cược. Nếu hai tháng nữa chi phí cố định tăng do thuê thêm kho, điểm hòa vốn dịch lên thì kế hoạch cũ phải xem lại.

Có số là có lập luận. Không có số thì bài tự luận chỉ là cảm nhận.

Lộ trình ôn bốn tuần cho người còn hai bài kiểm tra

Khung này mình dựng cho sinh viên vừa học vừa làm, mỗi ngày khoảng một tiếng rưỡi.

Tuần một, đi hết nhóm cổ điển và hành vi. Mục tiêu không phải thuộc, mà là phân biệt được ai với ai. Làm một bảng đối chiếu nhỏ cho mỗi cặp dễ lẫn.

Tuần hai, học phần chức năng. Đây là tuần nặng nhất. Mỗi chức năng đọc một lượt, rồi tự rút ra ba câu hỏi mà đề có thể hỏi. Cuối tuần tự viết một bài phân tích tình huống hoàn chỉnh.

Tuần ba, luyện tình huống và bài tập số. Mỗi ngày một tình huống, một bài tính. Viết tay, không gõ máy, vì phòng thi vẫn viết tay.

Tuần bốn, ôn lại và làm đề. Hai đề trắc nghiệm, hai đề tự luận, bấm giờ. Sau mỗi đề, ghi lại chỗ mất điểm — chỗ đó mới là chỗ cần đọc lại, không phải đọc lại cả giáo trình.

Nếu chỉ còn một tuần thì bỏ tuần một, gộp tình huống vào tuần hai. Cấp cứu thì vẫn cứu được, nhưng điểm sẽ khác.

Học chay hay học có đề cương

Ba cách này không loại trừ nhau. Người học tốt thường dùng cả ba, tùy giai đoạn.

Một tài liệu mình đang dùng để đối chiếu

Có một đề cương Quản trị học song ngữ Việt–Anh, 286 trang, hiện bán trên globalmarket.vin. Cấu trúc của nó khớp với bốn nhóm ở trên.

Trong đó có phần lý thuyết quản trị, môi trường quản trị, ra quyết định, rồi hoạch định, tổ chức, lãnh đạo, kiểm soát. Kèm tình huống doanh nghiệp Việt có lời giải, bảng công thức, dàn ý tự luận và đáp án trắc nghiệm. Phần tình huống theo Luật Doanh nghiệp và Bộ luật Lao động là thứ mình thấy ít tài liệu có.

Bản song ngữ là điểm mình thích. Học môn tiếng Việt mà đọc thêm thuật ngữ tiếng Anh thì lúc ra trường làm việc với tài liệu nước ngoài đỡ vật. "Organising" là tổ chức, "controlling" là kiểm soát — nhỏ thôi, nhưng biết trước vẫn hơn.

Nói thẳng chỗ chưa ổn. Đây là đề cương để ôn và luyện, không phải giáo trình thay thế. 286 trang không thể chứa hết những gì một học kỳ giảng trên lớp. Vài chương ở mức khái quát. Bạn nào muốn đi sâu lý thuyết thì vẫn phải mở giáo trình gốc ra đọc. Tài liệu cũng không giải bài tập hộ bạn, chỉ cho đáp án và cách đi.

Giá 179.000đ. Thanh toán chuyển khoản trong nước. Nhận file trong 24 giờ.

Xem trước 5 trang đầu trước khi quyết định — cứ xem, đừng mua mù:

https://globalmarket.vin/product/de-cuong-quan-tri-hoc

Vài câu hỏi hay gặp

Đề cương này dùng cho môn học nào? Quản trị học ở bậc đại học, phần lớn các trường khối kinh tế và quản trị. Nếu trường bạn dạy theo giáo trình khác, vẫn dùng được phần cấu trúc và bài tập.

Cần in ra không? Nhiều bạn in phần dàn ý và bảng công thức, còn phần lý thuyết đọc trên máy. Tùy cách học.

Bao lâu nhận được file? Trong 24 giờ sau khi chuyển khoản. Trường hợp cần gấp thì nhắn trước để kiểm tra.

Có cập nhật không? Bản hiện tại có phần tình huống theo Luật Doanh nghiệp và Bộ luật Lao động.